Ex-gedetineerde getuigt

Via de organisatie Prison Talk mochten we op 14 januari Leo en Luc verwelkomen bij ons op school. Prison Talk wil de muren tussen de gevangenis en de vrije wereld doorbreken door ex-gedetineerden naar scholen te brengen om op die manier aan leerlingen een genuanceerd beeld te geven over detentie en re-integratie. Dit bezoek kaderde in de godsdienstlessen van de vijfdejaars over kwaad, schuld en vergeving.

Leo en Luc gaven een beklijvende getuigenis. Leo is een ex-gedetineerde; Luc is zijn buddy en begeleider. Leo vertelde over de keuzes die hij maakte, de gevolgen van zijn daden en het leven met verantwoordelijkheid en schuld na een zwaar misdrijf. Hij sprak ook over de realiteit van het gevangenisleven en over de lange en moeizame weg naar re-integratie in de samenleving. Zijn verhaal maakte duidelijk hoe één beslissing een mensenleven — en dat van vele anderen — ingrijpend kan veranderen.

Luc, die vroeger gevangenisdirecteur was, plaatste Leo’s persoonlijke verhaal in een bredere context. Hij benoemde de knelpunten van het Belgische gevangeniswezen en gaf toelichting bij de structurele problemen zoals overbevolking en het tekort aan middelen. Volgens hem staan die factoren een zinvolle detentie en herstel vaak in de weg. Tegelijk benadrukte hij hoe belangrijk kansen, nabijheid en menselijkheid zijn om herval te voorkomen.

De leerlingen luisterden aandachtig en stelden nadien veel vragen. De getuigenis maakte indruk omdat ze eerlijk, confronterend en tegelijk hoopvol was.

Op de vraag wat hen van de getuigenis is bijgebleven, schreven de leerlingen het volgende:

Ex-gevangenen hebben het moeilijk na hun vrijlating. Er zijn veel mensen die niet in hun buurt willen komen, omdat ze ver weg willen blijven van het kwaad. Zo worden ex-gevangenen opnieuw gestraft nadat ze hun straf al hebben uitgezeten.

Na deze getuigenis denken wij anders over de gemiddelde gevangene, omdat we vroeger dachten dat de meeste gevangenen een slechte jeugd hebben gehad en daardoor het slechte pad op zijn gegaan. Terwijl in werkelijkheid iedereen in de gevangenis kan belanden.

Of een straf rechtvaardig is, daar kunnen alleen de dader en het slachtoffer over oordelen. De wereld kan hier niet over oordelen omdat zij nooit het echte gewicht van de situatie zou kunnen begrijpen. Daarom denken we dat het slachtoffer inspraak zou moeten hebben in de straf van de dader.

Luc zei: “Leo heeft zijn straf uitgezeten en hij is nu gelijkwaardig aan mij.” Ik vond het goed dat hij dat zei, want als je als gedetineerde je straf uitzit en je best doet zoals Leo, dan moet je zijn verleden kunnen plaatsen en hem als een gewone man kunnen beschouwen. Maar wel één met een bijzonder verhaal.

Na deze getuigenis denk ik anders over gevangenen, omdat ik nu beter inzie dat achter de misdaad ook een mens zit. Dat betekent niet dat ik de misdaad goedpraat. Het heeft mij wel doen nadenken over schuld, straf en verantwoordelijkheid. Ik kijk nu minder zwart-wit naar dit soort thema’s.

We beseffen dat we heel snel een oordeel vormen over criminelen die bijvoorbeeld in de krant of op het nieuws komen. De feiten worden niet alleen meegedragen door de slachtoffers, maar de daders zelf moeten ook de rest van hun leven verder leven met hun fouten.

Ik denk dat een gevangenisstraf nog te vaak een manier is om mensen die een fout hebben gemaakt, te straffen. Het zou veel gezonder zijn voor de gedetineerden, de slachtoffers en de samenleving om ervoor te zorgen dat een gevangenis een plaats is waar mensen zouden kunnen leren toegeven dat ze een fout gemaakt hebben en daaruit kunnen leren en zo beetje bij beetje kunnen herstellen.