Met Erasmus naar Bilbao

Eind september trokken 10 leerlingen van de Compass(t)-groep naar Bilbao. Dit was de laatste trip van het Erasmusproject met als thema de Spaanse Burgeroorlog. We laten jullie graag even meegenieten met dit verslag.

Zaterdag vertrok een enthousiaste groep van 10 leerlingen om zich te verdiepen in de Spaanse Burgeroorlog. De reis begon al om 7.15 uur, en tegen de avond kwamen ze aan in het Zuid-Franse Saint-Jean-de-Luz. We sloten de dag af met een avondwandeling langs de kust en een rustige introductie op het thema.

Zondag verkenden we het schilderachtige Saint-Jean-de-Luz. Ontbijten in de markthallen en opeten met uitzicht op zee: onbetaalbaar! Daarna gingen de leerlingen de straat op voor interviews met vragen als: ‘Wat is er vandaag het meest nodig voor een betere toekomst?’ Het leverde prachtige gesprekken op. We bezochten het indrukwekkende huis waar Lodewijk XIV verbleef voor zijn huwelijk met de Spaanse infante Marie-Thérèse, én de kerk waar ze trouwden — beide absoluut de moeite waard. Vervolgens verzamelden de leerlingen verhalen van locals over de Spaanse Burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog. Ze ontmoetten een paar enorm spraakzame mensen; fantastisch om hun verhalen te horen! Met het warme weer pikten we ook nog een snelle duik in zee mee, waarbij we zelfs een lokale, springende dolfijn gespot hebben. Om 18.30 uur stapten we op de bus naar Bilbao.

Vanaf maandag ging het project over de Spaanse Burgeroorlog pas écht van start. We maakten kennis met de leerlingen en leerkrachten van de Jezuïetenschool in Bilbao. De leerlingen gingen met elkaar in gesprek over de bredere thema’s rond oorlog, vluchtelingen en de gevolgen daarvan, én over de huidige geopolitieke context. Een speelse introductie op de Spaanse Burgeroorlog leverde een winnend team op (dat beloond wordt met Belgische chocolade!).

Dinsdag bezochten we het museum over de Cinturón de Hierro (IJzeren Gordel) in Berango: een netwerk van loopgraven, bunkers en machinegeweernesten rond Bilbao om de stad te beschermen tegen het oprukkende nationalistische leger. Na het museum wandelden we door de heuvels langs de overblijfselen van die bunkers en loopgraven. We staken de Ría over met de zweefconcept-gondel en wandelden via de promenade naar de dokken. Daar leerden de leerlingen meer over de Niños de la Guerra: kinderen die per schip in veiligheid werden gebracht naar onder meer Frankrijk, Engeland, België en de USSR. Bij de monumenten op de kade — de plek waar de kinderen afscheid namen van hun ouders — stond de geschiedenis even stil. Een aangrijpend getuigenis van zo’n niño met een link naar Saint-Jean-de-Luz bracht hun reis heel dichtbij. Ondertussen kregen onze leerlingen een rondleiding door de indrukwekkende Jezuïetenschool en woonden ze twee lessen bij. Boeiend om de verschillen en overeenkomsten te zien (en we zijn stiekem wel wat jaloers op hun grote, groene speelplaats!).

Op woensdag bezochten we Guernica. Dit Baskische stadje werd in 1937 zwaar gebombardeerd door hoofdzakelijk Duitse en Italiaanse bommenwerpers. Waarom Guernica? Op maandag was het er grote marktdag, wat veel volk uit de omliggende dorpen trok. Bovendien is het het politieke hart van de Baskische provincie Biskaje, met het parlementsgebouw en de beroemde Baskische eik. Het bombardement was een soort generale repetitie voor de Duitse Luftwaffe: eerst gooiden ze zware bommen om de daken te vernielen, gevolgd door brandbommen die een ware hel veroorzaakten.

We kregen eerst een rondleiding door de stad van een zeer gedreven en kundige gids. We bekeken en bespraken de muurschildering van Pablo Picasso’s wereldberoemde kunstwerk Guernica. Ook op het programma: een kleine schuilkelder naast de markt, gebouwd aan het begin van de Burgeroorlog. Tijdens de aanval zat deze kelder afgeladen vol mensen die door het vele stof nauwelijks konden ademhalen. Uiteraard bezochten we ook het Vredesmuseum, dat onder meer op deze aanval ingaat. Vooral de gefilmde getuigenissen van overlevenden gingen ons niet in de koude kleren zitten. We wandelden door de Baskische tuinen met prachtige beelden van onder anderen Henry Moore en bewonderden het magnifieke Baskische Parlementsgebouw. Tot slot namen we een kijkje in de oude wapenfabriek aan de rand van Guernica, waar destijds veel mensen schuilden. Een enorm boeiende dag!

We begonnen donderdag met een mooie wandeling naar het Guggenheim Museum. Ook daar vonden we een link met de Burgeroorlog: een foto van een massagraf van republikeinse strijders. Pas sinds kort worden zulke opgravingen gedaan en probeert men de resten te identificeren — een belangrijke stap voor de nabestaanden. In duo’s gaven de leerlingen elkaar uitleg over de beelden rond het museum en de architectuur van het gebouw. Daarnaast knoopten we gesprekken aan met toeristen over oorlogsthema’s; echte eyeopeners.

Met de kabelbaan gingen we vervolgens de heuvel op voor een prachtig uitzicht over de stad en de heuvelrug. Boven staat ook een monument voor alle Baskische republikeinse divisies die Bilbao verdedigden en gesneuveld zijn. Het monument heeft de vorm van een vingerafdruk: een verwijzing naar de onuitwisbare indruk die ze achterlieten én het feit dat elke mens uniek is. Vrijdag bezochten we het Baskisch Museum, namen we afscheid en vertrokken we ’s avonds richting Poitiers.

Op zaterdagmorgen hadden we twee uur de tijd in Poitiers. Daarin slaagden we erin om drie kerken te bezoeken én een korte geschiedenisles mee te pikken over het historische belang van de stad. Vanuit Poitiers spoorden we naar Parijs, vervolgens naar Rijsel, en tegen de avond was iedereen weer veilig thuis.

Het was een fantastische Erasmus-uitwisseling met een geweldige groep leerlingen die zich overal vol overgave voor heeft ingezet!